Sâu canxi là gì? Kinh nghiệm nuôi và tận dụng tại Farm

Sâu canxi là ấu trùng của ruồi lính đen, tên khoa học Hermetia illucens. Ở giai đoạn ấu trùng, chúng ăn rất mạnh, có thể chuyển hóa nhiều loại nguyên liệu hữu cơ thành sinh khối ấu trùng và phần bã còn lại. Vì vậy người nuôi thường quan tâm sâu canxi theo hai hướng: làm nguồn thức ăn bổ sung cho vật nuôi và tận dụng phụ phẩm hữu cơ.

Điểm dễ nhầm là “sâu canxi” không phải một loài sâu riêng tách khỏi ruồi lính đen. Nó chỉ là một giai đoạn trong vòng đời của cùng một loài côn trùng. Nếu muốn tìm hiểu sâu về con trưởng thành, sinh sản và các giai đoạn phát triển, có thể xem riêng bài ruồi lính đen và vòng đời của chúng.

Sâu canxi là gì và vì sao lại có tên như vậy?

Trong tiếng Việt, “sâu canxi” là tên gọi phổ biến của ấu trùng ruồi lính đen. Tên này gợi tới đặc điểm ấu trùng có giá trị dinh dưỡng đáng chú ý, trong đó có protein, chất béo và khoáng. Tuy nhiên, không nên lấy một con số cố định trên mạng rồi áp cho mọi mẻ sâu, vì thành phần dinh dưỡng thay đổi theo thức ăn mà sâu được nuôi, tuổi thu hoạch và cách xử lý sau thu hoạch.

Đây cũng là lý do mình thận trọng với những câu kiểu “sâu canxi luôn có 42% đạm” hay “luôn có 5% canxi”. Các con số phân tích trên cơ sở vật chất khô, sâu sống và sâu sấy khô không thể đem so trực tiếp với nhau nếu không biết cách lấy mẫu và điều kiện nuôi.

Vòng đời sâu canxi diễn ra như thế nào?

Ở mức dễ hiểu, vòng đời ruồi lính đen đi qua trứng, ấu trùng, giai đoạn tiền nhộng/nhộng rồi thành ruồi trưởng thành. Phần người chăn nuôi gọi là “sâu canxi” chính là giai đoạn ấu trùng đang ăn mạnh và tích lũy sinh khối.

Khi ấu trùng già dần và chuyển sang tiền nhộng, màu cơ thể sẫm hơn, chúng giảm ăn rồi tìm nơi khô hơn để hóa nhộng. Nếu mục tiêu chỉ là thu sâu làm thức ăn, người nuôi có thể thu ở giai đoạn phù hợp. Nếu muốn tự duy trì đàn qua nhiều thế hệ thì phải giữ lại một phần để hóa nhộng, thành ruồi và sinh sản.

Phần thao tác thực tế từ gây đàn, cho ăn, giữ độ ẩm đến thu sâu được tách riêng ở bài cách nuôi sâu canxi, để bài này không biến thành một hướng dẫn kỹ thuật quá dài.

Sâu canxi ăn gì?

Ấu trùng ruồi lính đen có thể sử dụng nhiều loại chất hữu cơ giàu dinh dưỡng như rau củ loại, bã thực phẩm, phụ phẩm nông nghiệp và một số dòng chất thải hữu cơ. Nhưng “ăn được” không có nghĩa là nguyên liệu nào cũng phù hợp cho mọi mục đích.

Nếu nuôi sâu chỉ để hỗ trợ xử lý chất hữu cơ, tiêu chí đầu vào có thể khác với nuôi sâu để sau đó đưa trở lại chuỗi thức ăn chăn nuôi. Khi mục tiêu là cho gà, cá hoặc vật nuôi khác ăn, nguyên liệu nuôi sâu cần được kiểm soát chặt hơn về nguồn gốc, độ mốc, hóa chất và nguy cơ vi sinh.

Sâu canxi dùng để làm gì?

1. Làm thức ăn bổ sung cho vật nuôi

Sâu canxi được nghiên cứu và sử dụng như một nguồn nguyên liệu thức ăn cho gia cầm, thủy sản và một số vật nuôi khác. Điểm đáng chú ý là ấu trùng có protein, chất béo và khoáng, đồng thời dạng sâu sống còn tạo hành vi tìm kiếm thức ăn tự nhiên cho gà.

Nhưng với mô hình gia đình, mình vẫn xem nó là một phần bổ sung chứ không tự đặt tỷ lệ thay thế cám theo các con số 20%, 30% hay 50% đọc được trên mạng. Khẩu phần hoàn chỉnh còn liên quan năng lượng, axit amin, khoáng và nhiều thành phần khác, nên “giàu đạm” không đồng nghĩa có thể thay tùy ý.

Riêng kinh nghiệm cho gia cầm ở Farm được gom ở bài sâu canxi cho gà, trong đó mình tách rõ phần đã quan sát thật với phần chỉ là hướng dẫn chung.

2. Tận dụng phụ phẩm hữu cơ

Khả năng ăn mạnh của ấu trùng khiến chúng phù hợp với các hệ thống chuyển hóa phụ phẩm hữu cơ. Thay vì nhìn toàn bộ nguyên liệu bỏ đi như “rác”, một phần có thể trở thành thức ăn cho ấu trùng, rồi chuyển thành sinh khối sâu và phần bã sau nuôi.

Tuy vậy hiệu quả xử lý phụ thuộc rất nhiều vào loại nguyên liệu, độ ẩm, lượng thức ăn, mật độ ấu trùng và điều kiện môi trường. Không nên mặc định thả sâu vào là chất hữu cơ sẽ tự biến mất mà không cần quản lý.

3. Tạo phần bã có thể tiếp tục xử lý cho cây trồng

Phần còn lại sau quá trình nuôi thường được gọi chung là frass hoặc bã sâu. Nó có thể chứa chất thải của ấu trùng, xác lột và nguyên liệu chưa được phân giải hoàn toàn. Đây là nguồn vật chất hữu cơ có tiềm năng dùng cho cây sau khi được đánh giá và xử lý phù hợp.

Mình không gọi mặc định toàn bộ bã vừa lấy khỏi khay là “phân hữu cơ hoàn chỉnh”. Tùy nguyên liệu đầu vào và cách nuôi, phần bã có thể cần ủ hoặc ổn định thêm trước khi đưa vào đất, nhất là khi dùng cho rau.

Sâu canxi sống và sâu canxi sấy khô khác nhau thế nào?

Sâu canxi có thực sự “giàu canxi” không?

Có thể nói ấu trùng ruồi lính đen là một nguồn khoáng đáng chú ý và canxi là một trong những lý do chúng được quan tâm trong thức ăn chăn nuôi. Nhưng hàm lượng cụ thể không cố định. Nó thay đổi theo giai đoạn phát triển, nguyên liệu nuôi và cách chế biến.

Vì vậy, nếu đang phối khẩu phần nghiêm túc cho gà đẻ hoặc vật nuôi cần kiểm soát khoáng, không nên lấy tên “sâu canxi” để suy ra rằng cho càng nhiều càng tốt. Tên gọi phổ biến không thay thế được một khẩu phần cân đối.

Nuôi sâu canxi có hôi không?

Bản thân ấu trùng không phải lý do duy nhất làm khay nuôi có mùi. Mùi thường liên quan nhiều tới nguyên liệu đầu vào, cho ăn quá dày, độ ẩm quá cao, thiếu thoáng khí hoặc phần thức ăn bị phân hủy nhanh hơn khả năng sâu xử lý.

Khay nuôi ổn thường cần có độ ẩm để sâu ăn được nhưng không biến thành một khối nhão yếm khí. Đây là một trong những chỗ người mới phải tự quan sát nhiều hơn là chỉ làm theo định lượng cứng.

4 điều Cô Ba Bi Farm ưu tiên khi nhìn sâu canxi

1. Biết rõ nuôi sâu để làm gì. Dòng nuôi để làm thức ăn cho gà cần kiểm soát nguyên liệu đầu vào khác với một khay chỉ dùng thử nghiệm xử lý chất hữu cơ.
2. Không lấy việc “sâu ăn được” làm chuẩn an toàn. Sâu có thể ăn nhiều thứ, nhưng mục tiêu cuối cùng của mẻ sâu mới quyết định nguyên liệu nào nên dùng.
3. Không xem sâu là thức ăn chính duy nhất. Với đàn gà đẻ của Farm, sâu chỉ là phần bổ sung bên cạnh thức ăn nền.
4. Quan sát khay mỗi ngày. Độ ướt, mùi, tốc độ ăn và trạng thái sâu cho biết rất nhiều trước khi người nuôi cần nghĩ đến những công thức phức tạp.

Nếu muốn bắt đầu nuôi, hãy xem cách nuôi sâu canxi. Phần ruồi trưởng thành, thu trứng và bổ sung sâu cho gà được trình bày trong các bài riêng của chuyên mục Sâu canxi.

Những hiểu lầm thường gặp về sâu canxi

• “Sâu canxi là một loại sâu riêng”: thực ra đây là ấu trùng ruồi lính đen.
• “Cứ có rác hữu cơ là cho sâu ăn được”: cần phân biệt nguyên liệu dùng để xử lý chất hữu cơ với nguyên liệu dùng để tạo sâu làm thức ăn.
• “Giàu đạm nên thay được phần lớn cám”: một nguyên liệu giàu đạm chưa phải khẩu phần cân đối hoàn chỉnh.
• “Bã sâu lấy ra là phân dùng ngay”: chất lượng bã phụ thuộc đầu vào và quá trình nuôi; có trường hợp cần ổn định thêm.
• “Sâu càng to càng tốt”: giai đoạn thu phù hợp tùy mục tiêu; nếu cần giữ giống thì phải chừa một phần đi tiếp qua tiền nhộng, nhộng và ruồi trưởng thành.

Câu hỏi thường gặp